Confederaziun, chantuns ed OdML
Il partenadi da la furmaziun professiunala è in princip fundamental e fixà explicitamain en l'art. 1 al. 1 da la Lescha davart la furmaziun professiunala (LFP) .
La furmaziun professiunala è in'incumbensa communabla da la Confederaziun, dals chantuns e da las organisaziuns dal mund da lavur. Nagina partida na po pretender in'ordinaziun determinada dad ella suletta. Las partenarias ed ils partenaris s'engaschan communablamain per ina furmaziun professiunala d'auta qualitad ed aspireschan ad ina purschida d'emprendissadis suffizienta.

Confederaziun
Il Departament federal d'economia, furmaziun e retschertga DEFR cumpiglia il Secretariat da stadi per l'economia SECO ed il Secretariat da stadi per furmaziun, retschertga ed innovaziun SEFRI.
Il SEFRI è il center da cumpetenza da la Confederaziun per dumondas da la politica da furmaziun, da perscrutaziun e d'innovaziun d'impurtanza naziunala ed internaziunala. El è dividì en trais secturs da prestaziun:
- furmaziun
- scolas autas
- perscrutaziun ed innovaziun
En la furmaziun professiunala è il SEFRI responsabel per la qualitad ed il svilup ulteriur da l'entir sistem e per la cumparegliabladad da las purschidas sin stgalim naziunal. El è era cumpetent da relaschar ordinaziuns davart la furmaziun e da renconuscher scolaziuns da la furmaziun professiunala superiura.
Chantuns
L'organ executiv il pli impurtant per las incumbensas dal chantun è l'Uffizi per la furmaziun professiunala. El accumpogna las partidas dal contract d'emprendissadi, promova la furmaziun professiunala, garantescha la qualitad da la scolaziun, coordinescha ils lieus d'emprender (manaschi, curs ordaifer il manaschi, scola professiunala spezialisada) ed ha ina funcziun da surveglianza. Plinavant procura el per ina purschida che correspunda al basegn a las scolas professiunalas spezialisadas.
En dumondas operativas professiunalas pon expertas ed experts da las organisaziuns dal mund da lavur sustegnair l'uffizi.
Ils uffizis da la furmaziun professiunala coordineschan lur activitad en il rom da la Conferenza svizra dals uffizis da la furmaziun professiunala, ina conferenza professiunala da la CDEP, e cun la Confederaziun e las organisaziuns dal mund da lavur sin stgalim regiunal, linguistic-regiunal e naziunal. Els garanteschan en spezial la mobilitad da las emprendistas e dals emprendists cun cunvegnas interchantunalas (Cunvegna davart las scolas professiunalas spezialisadas CSPS, Cunvegna interchantunala davart las scolas spezialisadas CISS).
Las cumpetenzas dals chantuns
Scolas professiunalas spezialisadas
Ils chantuns èn responsabels per l'organisaziun e la surveglianza da la furmaziun da scola. Ils purtaders da las scolas professiunalas pon variar tut tenor chantun e tradiziun:
- chantun
- vischnancas e corporaziuns da vischnancas
- purtaders privats
Las scolas professiunalas han in'incumbensa da furmaziun independenta. En l'instrucziun davart la professiun vegn intermediada la part teoretica da la professiun. En l'instrucziun da furmaziun generala vegnan tractads cuntegns che promovan il svilup da la persunalitad e la furmaziun da l'atgna opiniun.
Curs ordaifer il manaschi
En collavuraziun cun las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) èn ils chantuns responsabels per la realisaziun dals curs ordaifer il manaschi. Ils cuntegns dals curs èn determinads en ils decrets da furmaziun respectivs (ordinaziun davart la furmaziun e plan da furmaziun).
Procedura da qualificaziun
Per la realisaziun da las proceduras da qualificaziun èn ils chantuns responsabels. Quels enconuschan differentas structuras d'organisaziun. Per regla vegnan installadas cumissiuns d'examen ch'èn responsablas per singulas professiuns u gruppas da professiun u per tut las furmaziuns professiunalas da basa. Il chantun po era delegar la realisaziun da las proceduras da qualificaziun en il manaschi ad in'associaziun resp. ad in center da cumpetenza.
Tenor l'art. 35 al. 1 OFPr nominescha l’autoritad chantunala expertas ed experts per realisar ils examens finals da la furmaziun professiunala da basa. Las organisaziuns cumpetentas dal mund da lavur han il dretg da far propostas.
Furmaziun da las persunas responsablas per la furmaziun professiunala
La qualificaziun che pertutga la pedagogia per la furmaziun professiunala per persunas responsablas per la furmaziun professiunala en manaschis d'emprendissadi cumpiglia 100 uras d'emprender e vegn concludida cun in diplom federal. Sco alternativa èsi era pussaivel d'absolver il curs per persunas responsablas per la furmaziun professiunala en manaschis d'emprendissadi che cumpiglia 40 uras da curs. Quest curs vegn realisà dals chantuns u en collavuraziun cun las organisaziuns dal mund da lavur. Las participantas ed ils participants survegnan in diplom chantunal renconuschì da la Confederaziun.
La furmaziun da las persunas responsablas per la furmaziun professiunala è definida en il plan d'instrucziun per persunas responsablas per la furmaziun.
Surveglianza
Las autoritads chantunalas, per regla èn quai ils uffizis per la furmaziun professiunala, han la responsabladad da survegliar la furmaziun da basa en il manaschi ed en la scola professiunala. La surveglianza cumpiglia en spezial la cussegliaziun e l'accumpagnament da las partidas dal contract d'emprendissadi e la coordinaziun da las incumbensas da tut las partidas cumpigliadas en la furmaziun professiunala.
Plinavant controllescha la surveglianza en la part dal manaschi da la furmaziun professiunala
- che las disposiziuns legalas en il contract d'emprendissadi vegnian observadas
- che omaduas parts contrahentas observian il contract d'emprendissadi
- la qualitad da la furmaziun en la pratica professiunala (incl. curs ordaifer il manaschi ed en auters lieus cumparegliabels)
ils examens ed autras proceduras da qualificaziun
Las incumbensas principalas da la surveglianza da scola èn
- da garantir la qualitad da la furmaziun da scola
- da cussegliar e sustegnair las manadras ed ils manaders da scola e las cumissiuns da scola en dumondas pedagogicas, psicologicas, d'economia da manaschi e legalas
Intermediaziun e cussegliaziun
Ils uffizis per la furmaziun professiunala èn centers da cumpetenza per dumondas areguard la furmaziun professiunala. Els èn partenaris per tut las acturas ed ils acturs da la furmaziun professiunala, sco la Confederaziun, ils departaments da furmaziun chantunals, associaziuns, l'economia sco era per ulteriuras persunas involvidas en la furmaziun professiunala da basa (persunas responsablas per la furmaziun professiunala, scolast:as, emprendist:as, geniturs, euv.).
Intermediar e cussegliar èn las incumbensas principalas da l'Uffizi per la furmaziun professiunala. El stat a disposiziun a las partidas dal contract d'emprendissadi ed a terzas partidas e suttastat al secret d'uffizi. En cas da dispita po el intermediar sco instanza neutrala tranter las partidas e sch'il contract vegn schlià, po el gidar a tschertgar ina nova soluziun. In'incumbensa impurtanta è er il sustegn da manaschis che scoleschan (vulan scolar) emprendist:as.
Svilup da la furmaziun professiunala
Dasper las incumbensas tradiziunalas da garantir in decurs senza incaps da la furmaziun professiunala, surpiglian ils uffizis per la furmaziun professiunala chantunals er incumbensas per sviluppar vinavant la furmaziun professiunala.
Las organisaziuns dal mund da lavur
«Organisaziun dal mund da lavur» (OdML) è ina noziun collectiva. OdML pon esser partenaris socials, federaziuns professiunalas ed organisaziuns da branschas sco er autras organisaziuns e purschiders da la furmaziun professiunala. Quai èn per exempel interpresas/organisaziuns (persunas giuridicas) e glieud da professiun (persunas privatas).
Las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) èn responsablas per numerusas incumbensas executivas. Praticamain tut las mesiras impurtantas vegnan realisadas en collavuraziun cun las OdML. Ellas han damai in'influenza directa sin la concepziun strategica e concepziunala e sin ses cuntegn.
Las cumpetenzas da las OdML
L'ordinaziun davart la furmaziun
Las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) fan part da las cumissiuns per il svilup professiunal e la qualitad. Ellas èn responsablas per il cuntegn da l'ordinaziun da furmaziun. Ellas procuran plinavant ch'ils cuntegns e la qualitad da la furmaziun da basa vegnan adattadas periodicamain a las pretensiuns dal mund da lavur.
Las cumissiuns per il svilup professiunal e la qualitad sa cumponan da represchentant:as da las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) incl. la represchentanza da las persunas d'instrucziun spezialisadas, la Confederaziun (Secretariat da stadi per furmaziun, retschertga ed innovaziun SEFRI) e dals chantuns (Conferenza svizra dals uffizis da la furmaziun professiunala CSFP). La funcziun, las incumbensas, las cumpetenzas e las modas d'agir da las cumissiuns per il svilup professiunal e la qualitad èn descrittas detagliadamain en «l'agid d'orientaziun per las cumissiuns svizras per il svilup professiunal e la qualitad».
Plan da furmaziun
Il plan da furmaziun da la professiun fa part da l'ordinaziun da furmaziun. El è il concept pedagogic per la furmaziun professiunala da basa ed è in instrument per promover la qualitad en la furmaziun. El vegn decretà da las OdML responsablas, approvà dal SEFRI ed è liant.
Curs ordaifer il manaschi
En la furmaziun professiunala da basa èn las federaziuns professiunalas en collavuraziun cun ils chantuns responsabels per realisar ils curs ordaifer il manaschi per intermediar las cumpetenzas fundamentalas professiunalas. El:las elavuran er ils reglaments necessaris.
Scolas professiunalas spezialisadas
Tenor la lescha federala èn ils chantuns obligads da procurar sin lur territori per l'instrucziun en las scolas professiunalas spezialisadas. Els pon delegar questa incumbensa a las vischnancas u a las federaziuns professiunalas ed als manaschis.
Bleras scolas professiunalas spezialisadas èn integradas en las structuras publicas. In exempel per in purtader privat èn las scolas professiunalas spezialisadas commerzialas che vegnan per part purtadas da la Societad svizra d'emploiads da commerzi.
Procedura da qualificaziun
En il rom da proceduras da qualificaziun pon la Confederaziun u ils chantuns incumbensar las federaziuns professiunalas da realisar ils examens finals. La realisaziun dals examens finals pretenda in grond dumber d'expertas e d'experts da l'economia che ston avair tant enconuschientschas professiunalas fundadas ed actualas sco era la cumpetenza da giuditgar necessaria.
Examens federals da la furmaziun professiunala superiura
Las federaziuns professiunalas realiseschan tenor ils agens reglaments ils examens renconuschids da la Confederaziun. Part da quai fa l'examen professiunal cun certificat professiunal federal, l'examen professiunal superiur cun diplom federal ed ils examens da diplom da las scolas spezialisadas superiuras. La survigilanza dals examens e l'approvaziun dals reglaments è l'incumbensa da la Confederaziun.
Perfecziunament orientà a la professiun
Il perfecziunament orientà a la professiun duai gidar persunas qualifitgadas d'adattar lur enconuschientschas professiunalas als svilups tecnics, economics e socials e da schlargiar lur furmaziun generala.